Ngành lúa gạo giữ vai trò đặc biệt quan trọng đối với phát triển kinh tế nông nghiệp, đảm bảo an ninh lương thực quốc gia và đóng góp lớn vào kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam. Trong những năm gần đây, quá trình tái cơ cấu sản xuất lúa gạo được triển khai theo hướng nâng cao chất lượng, hiệu quả và giá trị gia tăng, giảm dần sản xuất theo số lượng, đồng thời thúc đẩy phát triển bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu và đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường trong nước cũng như quốc tế. Đây cũng là định hướng xuyên suốt của ngành lúa gạo trong giai đoạn mới

Mục tiêu điều tra

Hoạt động điều tra nhằm đánh giá toàn diện kết quả thực hiện tái cơ cấu sản xuất lúa gạo tại các địa phương; phân tích những chuyển biến về cơ cấu giống, quy mô vùng sản xuất, tổ chức liên kết chuỗi giá trị, ứng dụng khoa học công nghệ và hiệu quả kinh tế của sản xuất lúa gạo. Đồng thời, kết quả điều tra là cơ sở phục vụ việc xây dựng các chính sách, chương trình và giải pháp phát triển ngành lúa gạo trong giai đoạn tiếp theo.

Nội dung điều tra

Công tác điều tra tập trung vào các nhóm nội dung chủ yếu:

• Đánh giá hiện trạng diện tích, năng suất và sản lượng lúa tại các vùng sản xuất.
• Khảo sát quá trình chuyển đổi cơ cấu giống lúa theo hướng nâng cao chất lượng và giá trị thương mại.
• Đánh giá mức độ áp dụng các quy trình sản xuất tiên tiến, cơ giới hóa, chuyển đổi số và các tiêu chuẩn chất lượng trong sản xuất.
• Khảo sát tình hình liên kết giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp trong sản xuất, thu mua, chế biến và tiêu thụ lúa gạo.
• Đánh giá hiệu quả kinh tế, xã hội và môi trường của quá trình tái cơ cấu sản xuất.
• Xác định những khó khăn, hạn chế và các yếu tố ảnh hưởng đến việc triển khai tái cơ cấu ngành lúa gạo tại địa phương.

Phương pháp thực hiện

Điều tra được thực hiện thông qua khảo sát thực địa, phỏng vấn hộ sản xuất, hợp tác xã, doanh nghiệp, cơ quan quản lý và tổng hợp số liệu từ các báo cáo chuyên ngành. Các thông tin thu thập được xử lý, phân tích và đối chiếu nhằm phản ánh khách quan tình hình thực hiện tái cơ cấu sản xuất lúa gạo trên phạm vi điều tra.

Ý nghĩa của kết quả điều tra

Kết quả điều tra góp phần đánh giá mức độ hoàn thành các mục tiêu tái cơ cấu ngành lúa gạo, làm rõ những kết quả đạt được trong việc nâng cao chất lượng sản phẩm, phát triển vùng nguyên liệu, tăng cường liên kết sản xuất và mở rộng thị trường tiêu thụ. Đồng thời, đây là nguồn thông tin quan trọng phục vụ công tác quy hoạch, xây dựng chính sách hỗ trợ sản xuất, nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển chuỗi giá trị lúa gạo theo hướng hiện đại, bền vững. Xu hướng chung hiện nay là chuyển từ tăng sản lượng sang nâng cao chất lượng, tăng giá trị gia tăng, đẩy mạnh truy xuất nguồn gốc và phát triển vùng nguyên liệu đáp ứng yêu cầu xuất khẩu.

Định hướng trong thời gian tới

Trong thời gian tới, cần tiếp tục đẩy mạnh tái cơ cấu sản xuất lúa gạo theo hướng phát triển vùng nguyên liệu tập trung, mở rộng diện tích lúa chất lượng cao, tăng cường ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số trong sản xuất. Đồng thời, cần nâng cao hiệu quả liên kết giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp; đầu tư hệ thống bảo quản, chế biến sau thu hoạch; tăng cường truy xuất nguồn gốc và xây dựng thương hiệu gạo Việt Nam nhằm đáp ứng yêu cầu của thị trường trong nước và quốc tế, góp phần nâng cao thu nhập cho người sản xuất và phát triển ngành lúa gạo bền vững